|
Andrzej Mazur
Akupunktura jest metodą leczniczą, w której
efekt terapeutyczny osiągany jest przez oddziaływanie za pomocą cienkich
metalowych igieł na określone punkty na powierzchni ludzkiego ciała. Punkty
te położone są na przebiegu kanałów energetycznych tzw. meridianów.
Rys historyczny
Dowody na stosowanie praktyk leczniczych
przypominających dzisiejszą akupunkturę pochodzą z obszaru Chin i Mongolii
sprzed około 4000-10000 lat p.n.e. czyli Neolitu. W wykopaliskach znaleziono
datowane na ten okres gładzone, kamienne narzędzia wielorakiego użytku
stosowane w leczeniu (w dziełach sprzed 2000 lat nazywane były kamieniami bian).
Według “Plain Questions” metoda wykorzystująca nakłucia kamiennymi igłami
rozwinęła się na wschodnim wybrzeżu Chin i miała ścisły związek z rybołówstwem,
natomiast leczenie przyżeganiem miało swoje początki na północy kraju,
gdzie klimat był bardziej surowy.
Około 3000 lat temu, za czasów panowania
cesarza Huang Ti zwanego Żółtym znano już sposób leczenia polegający na
stosowaniu ucisku i płytkich nakłuć. Pojawiły się w użyciu igły wykonane
z brązu. Równocześnie przez cały czas formowała się i rozwijała filozofia
Yin – Yang, Teoria Pięciu Elementów, techniki badania tętna. Około
XII wieku p.n.e. Wraz z poznaniem techniki wytopu żelaza zaczęto stopniowo
wprowadzać do użytku stalowe, a następnie srebrne i złote.
W okresie Wojujących Cesarstw tj. około V
wieku p.n.e., kiedy metody lecznicze jak nakłuwanie, przyżeganie, leczenie ziołami
rozwinięte były na wysokim poziomie, zaczęły pojawiać się pierwsze dzieła
medyczne. “Kanon Medycyny Wewnętrznej” najstarsze zachowane do dziś dzieło
medycyny chińskiej, opracowane przez lekarzy nadwornych cesarza Huang Ti
zawiera omówienie ówczesnej wiedzy na temat filozofii, fizjologii, przebiegu
meridianów, zasady diagnozy i zapobiegania chorobom, akupunktury i ziołolecznictwa.
Dalszy rozwój akupunktury dokonał się dzięki
lekarzom w okresie Trzech Królestw (tj. do III w n.e.). Hua To rozwinął
zastosowanie ziół i nakłuć w analgezji, Zhang Zhongjing położył nacisk na
kombinację w terapii ziół i akupunktury, poszerzył także naukę o różnicowaniu
syndromów. W tym czasie tworzyły się podstawy teoretyczne medycyny chińskiej.
Problem precyzyjnej lokalizacji punktów
akupunkturowych pozostawał nadal otwarty. Pierwszym dziełem podsumowującym
wiedzę na wspomniany temat było “Systematic Clasic of Acupuncture and
Moxibustion” napisane przez Huangfu Mi. Zawierała ona także najnowsze dane
na temat Teorii Pięciu Elementów, Zang-Fu, budowy całej sieci kanałów
energetycznych oraz najnowszych zastosowań akupunktury i przyżegania moxą.
Dalsze istotne zmiany zaszły za czasów
panowania dynastii Sui i Tang (tj. do X w n.e.). Napisano wtedy ważne dzieła
podsumowujące dotychczasowe osiągnięcia medycyny m.in. “Tysiąc złotych
recept” napisana przez Sun Simiao czy “Collection of Moxibustion Therapy for
Emergency”. Sun Simiao opracował także kolorowe tablice z naniesionymi
meridianami oraz opisanymi 650 punktami.
W VII w akupunktura stała się dyscypliną
naukową i była nauczana. W dalszych latach wydano liczne podręczniki do jej
nauki, utworzono wydziały medyczne i farmaceutyczne. Na początku XI wieku do
egzaminu praktycznego zastosowano po raz pierwszy figury z brązu wielkości
dorosłego człowieka z naniesionymi na powierzchnio odwzorowaniami meridianów
i punktami.
Za czasów panowania dynastii Song w 1341r Hua
Shou zajął się badaniem przebiegu kanałów energetycznych i jego związku z
punktami napisał dzieło “Exposition of Fourteen Meridians”. Xi Hong i Dou
Cai opisali liczne techniki manipulacji igłami podczas nakłuwań.
Kolejne lata przyniosły nowe dzieła i
udoskonalenie technik akupunktury, aż do początku wieku XVII wieku tj. czasów
panowania dynastii Qing, kiedy to ograniczono dostępność do tradycyjnej chińskiej
medycyny. Udało się, co prawda napisać kilka dzieł medycznych, z których
najważniejszym było “Złote Zwierciadło Medycyny”, lecz nie wywarły one
już wtedy wielkiego wpływu.
W XIX wieku medycyna tradycyjna była wręcz tępiona
a zbiegło się to z rozwojem i napływem zachodniej medycyny do Chin. Medycyna
tradycyjna przez kilkadziesiąt lat istniała w ukryciu, czyniono usilne
starania by przywrócić jej dawną świetność. Stało się to dopiero w 1944
r za sprawą dekretu wydanego przez Mao Zedonga, który zrównywał wprawach
medycynę zachodnią i tradycyjną medycynę chińską. Odtąd obydwie były wykładane
w tamtejszych akademiach a pacjenci mogli wybierać, w jaki sposób chcą być
leczeni.
Podstawy fizjologiczne działania
akupunktury
Początki badań nad mechanizmami działania
akupunktury ściśle związane są z rozwojem współczesnej neurofizjologii. U
podstaw leżą, odkrycie pól skórnych Haeda, badania nad percepcją bólu,
badania nad neurohormonami i neuroprzekaźnikami.
Dotychczas mechanizmy działania nakłuwań
próbuje się wyjaśniać na zasadzie odruchów skórno-narządowych,
natomiast dolegliwości ze strony narządów wewnętrznych rzutujące się na
powierzchni ciała odruchami narządowo-skórnymi. Obydwa rodzaje odruchów związane
są z tzw. polami Haeda, czyli pozostałą po życiu płodowym segmentarną
budową ciała. W skład każdego pola wchodzi fragment skóry, tkanki mięśniowej
i odpowiadający mu narząd unerwione przez jeden nerw rdzeniowy. Skóra oraz leżące
pod nią mięśnie i powięzie posiadają liczne receptory odpowiedzialne za
odbiór bodźców takich jak dotyk, ciepło czy różnego rodzaju bóle. Ból
odbierany z powierzchni ciała, ostry, o precyzyjnej lokalizacji, podobnie jak
wrażenia powstałe po wkłuciu igły przewodzone są swoistymi drogami
nerwowymi do odpowiedzialnych za percepcję bólu centrów w ośrodkowym układzie
nerwowym (dalej OUN). Wrażenia bólowe wywołują także powstanie impulsów w
tzw. nieswoistych drogach nerwowych odpowiedzialnych za pobudzanie pewnych części
OUN jak np. układu siatkowatego, który z kolei aktywując korę mózgową umożliwia
odbiór wrażeń bólowych.
Odczuwanie bólu podlega modulacji na różnych
piętrach układu nerwowego- w rdzeniu kręgowym, wzgórzu, jądrach podkorowych
i korze mózgowej. Na poziomie rdzenia kręgowego neurony tzw. substancji
galaretowatej, na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego hamują transmisję
bodźców w swoistej drodze przewodzącej ból. We wzgórzu (części międzymózgowia)
stanowiącym główną “stację przekaźnikową” drogi przewodzącej bodźce
bólowe odbywa się ich selekcja a następnie ich przekazanie do ośrodków
czuciowych kory mózgowej oraz jąder podkorowych. We wszystkich wspomnianych częściach
układu nerwowego wydzielane są endogenne substancje peptydowe tzw. endorfiny i
enkefaliny, działające poprzez swoiste receptory opiatowe jako modulatory
odbioru bólu. Właśnie te substancje mają zmniejszać lub całkowicie znosić
odczucie bólu. Bodziec bólowy po odebraniu go przez korę czuciową jest uświadamiany,
z czym związane są różne reakcje psychiczne a te jak wiadomo poprzez układ
autonomiczny mają wpływ na stan i funkcjonowanie narządów wewnętrznych.
Możliwa jest także reakcja organizmu na
doznanie bólowe. W procesie odbioru i odczuwania bólu bierze udział
także autonomiczny układ nerwowy (odpowiedzialny za pewne reakcje organizmu,
często nawet nie uświadamiane) w skład, którego wchodzą wzgórze, jądra
podkorowe a także podwzgórze, ośrodki pnia mózgu część kory mózgu, komórki
rdzenia kręgowego oraz zwoje znajdujące się w jamach ciała. Położone w międzymózgowiu
podwzgórze (nazywane także “naczelnym zwojem układu autonomicznego” spełnia
najważniejszą funkcję w utrzymaniu homeostazy organizmu tj. dba o stałość
temperatury organizmu, reguluje wydzielanie gruczołów dokrewnych, kontroluje
pewne instynktowne czynności organizmu jak pobieranie pokarmu, wody czy
zachowania płciowe.
Na niższych piętrach układu autonomicznego
regulacja zachodzi przede wszystkim dzięki neurotransmiterom i neurohormonom
oraz różnej długości łukom odruchowym. Współdziałanie układów
nerwowego i hormonalnego wywiera regulujący wpływ na pracę serca, napięcie
naczyń krwionośnych, stan drzewa oskrzelowego, napięcie ścian i zwieraczy
przewodu pokarmowego oraz jego aktywność zewnątrzwydzielniczą, funkcję
wydzielniczą i wydalniczą nerek a wreszcie także trofikę skóry, mięśni i
kości oraz na procesy odpornościowe. Powyższe mechanizmy niestety nie wyjaśniają,
lecz tylko przybliżają wyjaśnienie analgetycznego i leczniczego wpływu
akupunktury na organizm.
Przez dłuższy czas pozostawała także
niewyjaśniona kwestia czy kanały energetyczne (meridiany) naprawdę istnieją.
Od dawna znane jest zjawisko rozchodzenia się różnego rodzaju doznań
czuciowych (określanego czasami przez pacjentów jako rażenie prądem), po wkłuciu
igły w punkt na meridianie.
Sposobem, w jaki można obiektywnie
stwierdzić istnienie punktów biologicznie aktywnych jest opracowana przez
dr med. Nakataniego metoda “Ryodoraku”, co oznacza linię o dobrej przewodności.
Zmiany parametrów elektrycznych tzw. punktów reprezentatywnych tj. obniżenie
oporu i wzrost przewodności w stanach patologii narządów wewnętrznych mają
odzwierciedlać stan całego meridianu, a to z kolei jest następstwem odruchów
narządowo-skórnych zachodzących przy udziale układu autonomicznego.
Przeprowadzane były także doświadczenia z użyciem podawanych do punktów na
meridianach radioizotopów, które przemieszczały się zgodnie z przebiegiem
meridianu. Badania histopatologiczne skóry pobranej z miejsc gdzie znajdują się
punkty akupunkturowe wykazały większą ilość wolnych zakończeń nerwowych-
receptorów reagujących na bodźce bólowe.
Meridiany, punkty, ogólne zasady leczenia
akupunkturą
Kanały energetyczne nazywane
meridianami oraz ich odgałęzienia (tzw. kolaterale) są drogami, w których krąży
energia Qi. Kanały te łączą narządy z nimi związane z powierzchnią ciała
poprzez punkty biologicznie aktywne. Wyróżnia się 12 meridianów głównych,
8 meridianów dodatkowych (lub cudownych), 15 kolaterali, 12 meridianów mięśniowych,
12 meridianów skórnych.
W meridianach głównych energia płynie
ciągle natomiast szczególnie intensywny przepływ Qi obserwowany jest w każdym
z nich w ciągu dwugodzinnego, tzw. maximum energetycznego. Główne meridiany
mają wewnętrzny i zewnętrzny przebieg symetryczny po obydwu stronach ciała.
Wyróżnia się trzy meridiany typu Yin ręki:
- Serca, Osierdzia, Płuca (położone na dłoniowej stronie kończyny górnej i
kończące się lub rozpoczynające się w klatce piersiowej (dalej kl. p.),
trzy meridiany typu Yang ręki: -Jelita Grubego, Potrójnego Ogrzewacza, Jelita
Cienkiego (położone na grzbietowej stronie kończyny górnej i kończące się
lub rozpoczynające się na głowie) trzy meridiany typu Yin nogi: Nerki, Wątroby,
Śledziony - Trzustki ( rozpoczynające się na przyśrodkowej powierzchni stopy
biegnące po wewnętrznej stronie kończyny dolnej i kończące się w kl.p.)
oraz trzy meridiany typu Yang nogi: - Żołądka, Pęcherzyka Żółciowego, Pęcherza
Moczowego (rozpoczynające się na głowie, biegnące po powierzchni kl.p., następnie
po bocznej powierzchni kończyny dolnej i kończące się na bocznej powierzchni
stopy). Dwa najważniejsze meridiany dodatkowe położone w linii środkowej ciała
to: Główny Regulator Przedni GRP w przedniej i Główny Regulator Tylny GRT w
tylnej. Pozostałe meridiany cudowne (Chong Mai, Yangqiao Mai, Yinqiao Mai,
Yangwei Mai, Yinwei Mai, Du Mai i Ren Mai) wykorzystują punkty meridianów głównych.
Kolaterale spełniają funkcję pomostów
między narządami wewnętrznymi i odpowiadającymi im meridianami głównymi,
tworząc połączenia między meridianami znajdującymi się w jednym elemencie.
Kolaterale GRP rozprzestrzeniają się na brzuchu, kolaterale GRT
rozprzestrzeniają się na głowie i grzbiecie i łączą się z meridianem pęcherza
moczowego. Na końcu meridianu Śledziony-Trzustki rozpoczyna się główna
kolaterala rozprzestrzeniająca się w kl.p. i nadbrzuszu, a ma za zadanie
zbieranie Qi z całego ciała.
Meridiany skórne i mięśniowe nie łączą
się z wnętrzem ciała i są odpowiedzialne za prawidłowe odżywienie skóry,
mięśni, stawów oraz prawidłową ich ruchomość. Meridiany te dotknięte są
szczególnie w zaburzeniach, zwanych “syndromy typu bi”. Zaburzenia w każdym
z wymienionych kanałów energetycznych odpowiedzialne są za konkretną
patologię.
Punkty stosowane w akupunkturze związane
są albo z 12 meridianami głównymi, GRT, GRP, albo są to punkty położone
poza przebiegiem jakichkolwiek meridianów tzw. dodatkowe, bądź też punkty
szczególnie bolesne przy ich palpacji tzw. punkty Ashi; osobną grupę stanowią
punkty aurikularne. Na każdym z 12 meridianów znajdują się szczególnie
aktywne biologicznie punkty o dużym znaczeniu w terapii. Należą do nich:
-
Punkty źródłowe - zgromadzona
jest w nich większa ilość energii, działają one w stanach nadmiaru i
niedoboru energetycznego, na meridianach Yin jest to III punkt od końca, a
na meridianach Yang IV od końca meridianu (za wyjątkiem meridianu Pęcherzyka
Żółciowego).
-
Punkty przepustowe - znajdują się
na 12 głównych meridianach, na meridianach GRT i GRP oraz dodatkowy punkt
przepustowy meridianu Śledziony-Trzustki. Za pośrednictwem kolaterali
dochodzi do wyrównywania energii, której nierównowaga jest przyczyną
zaburzeń energetycznych pomiędzy meridianami, należącymi do tego samego
elementu. Wyróżnia się także 4 grupowe punkty przepustowe, pozwalające
na wyrównywanie poziomów energii między meridianami typu Yin i Yang danej
kończyny.
-
Punkty kluczowe - znajdują się na
12 głównych meridianach oraz na meridianach Yangqiao Mai, Yangwei Mai,
Yinqiao Mai i Yinwei Mai. Ich nakłucie powoduje odblokowanie krążenia Qi
w meridianie. Stosuje się je w schorzeniach o ostrym przebiegu.
-
Punkty zgodności przedniej i tylnej
- w stanach patologii związanych z nimi narządów stają się wyraźnie
tkliwe przy palpacji. Położone są odpowiednio na przedniej i tylnej
powierzchni tułowia.
-
Punkty kardynalne - łączą
meridiany główne z meridianami dodatkowymi, wyrównują poziomy energii
pomiędzy nimi
-
Punkty mistrzowskie - punkty położone
na niektórych meridianach głównych regulują pracę określonych tkanek
lub narządów.
-
Punkty dolnego morza - Jest to 6
punktów, położonych na dystalnych częściach meridianów typu Yang
wywierających korzystny wpływ na narządy typu Fu znajdujące się poniżej
przepony (tym samym mają wpływ na Potrójny Ogrzewacz).
-
Punkty antyczne Shu - Są to punkty
położone na dystalnych częściach meridianów głównych, zlokalizowane
kolejno wg rosnącej siły terapeutycznej, licząc od palców kończyny. I
tak punkty “Jing - studnia” położone na palcach, skuteczne są w
dolegliwościach bólowych kl.p. i pobudzeniu psychicznym; punkty “Ying -
mały strumień” w chorobach gorączkowych; punkty “Shu - strumień” w
chorobach gośćcowych; punkty “Jing - rzeka” w chorobach górnych dróg
oddechowych i astmie oskrzelowej; punkty “He - morze” w chorobach żołądka
i schorzeniach innych narządów Fu.
-
Punkty pięciu przemian - Są to położone
w kolejności punkty na meridianach głównych, silnie powiązane z punktami
Shu, odnoszące się do pięciu przemian. Na meridianach typu Yang pierwszy
punkt na końcach palców należy do elementu metalu, natomiast na
meridianach typu Yin do elementu drewna. Punktów tych używa się w
odpowiednich kombinacjach do leczenia stanów nadmiaru lub niedoborów w
narządach.
-
Punkty spotkania - Są to punkty
gdzie krzyżują się przebiegi meridianów. Za ich pomocą można leczyć
dolegliwości związane z tymi meridianami.
Ze względu na odległość punktów od obszaru
choroby dzieli się je na punkty lokalne (położone blisko zajętego
narządu), punkty przyległe (leżące blisko okolicy chorego narządu i punkty
dystalne (na kończynach)
Generalnie można powiedzieć, że zastosowanie
akupunktury samodzielnie, jak też w połączeniu z innymi metodami terapii (bańkami,
moxą) ma na celu wyrównanie zaburzeń między Yin i Yang, usunięcie przeszkód
w swobodnym przepływie Qi, usunięcie patologicznych czynników działających
na poszczególne narządy, oraz wzmocnienie odporności organizmu na działanie
tych czynników. Należy podkreślić, że za pomocą zabiegów akupunktury
nie zwiększa się ilości energii w organizmie, lecz tylko reguluje jej krążenie.
Po dokładnym ustaleniu przyczyny dolegliwości
dokonuje się wyboru punktów, które mają być użyte w leczeniu. Należy
uwzględnić warunki klimatyczne, pory roku, konstytucję pacjenta oraz
ewentualne przeciwwskazania. Właściwie nie istnieją bezwzględne
przeciwwskazania dla zabiegów akupunktury.
Do względnych przeciwwskazań można
zaliczyć choroby w znacznym stopniu wyniszczające organizm, zaawansowane
choroby nowotworowe, okres krwawienia miesiączkowego u kobiet, zaawansowana ciąża
(niewskazane jest nakłuwanie okolicy krzyżowo-lędźwiowej i brzucha), zmiany
ropne skóry, nadużycie alkoholu i innych środków odurzających, niektóre
podręczniki mówią także, aby nie nakłuwać w czasie wyładowań
atmosferycznych.
Ilość zabiegów składających się na
całą terapię i częstość ich powtarzania zależą od rodzaju schorzenia i
dobierane są indywidualnie. W trakcie zabiegu pacjent powinien leżeć (wyjątkowo
nakłuwa się pacjenta siedzącego) i być rozluźniony. Rozluźnienie mięśni
ma na celu ułatwić wkłucie igły, zminimalizowanie ewentualnych wrażeń bólowych
oraz zapobiec trudnościom, takim jak skrzywienie lub złamanie igły.
Inne możliwe powikłania w czasie
leczenia akupunkturą to zapaść, krwiak w miejscu wkłucia igły czy też
nawinięcie się włókien mięśniowych na igłę spowodowane rotacją igły
tylko w jednym kierunku. Stosownie do zmian stanu pacjenta, jakie zachodzą w
trakcie terapii zmienia się punkty, które się nakłuwa. Czas trwania terapii
jest zróżnicowany i może trwać nawet do kilku lat.
Technika zabiegu i instrumentarium
 Obecnie
do nakłuwań używa się igły stalowe, które cechują się podobnymi
parametrami elektrycznymi jak igły srebrne, rzadziej natomiast są w użyciu igły
złote. Wyróżnia się kilka rodzajów igieł. Zwykłe, najczęściej używane
igły mają długość od jednego do kilku cm i grubość 0,15 - 0,45 mm. Im
bardziej umięśniona okolica, którą chce się nakłuwać tym dłuższa igła
jest używana. Te najkrótsze stosuje się do nakłuwań punktów na małżowinie
usznej. W Chinach stosuje się także igły o długości od kilkunastu do
dwudziestu cm. Służą one do nakłuwań podskórnych fragmentów na przebiegu
meridianu a także do akupunktury czaszki. Do długotrwałej stymulacji punktów
stosuje się tzw. igły naskórne. Są to małe igły, wielkości pineski, które
po wkłuciu zostawia się na pewien okres czasu. Niekiedy używana jest także
igła trójgraniasta służąca do nakłucia ze skrwawieniem.
Nietypowymi są igły tzw. igła “kwiat śliwy”
i igła “siedem gwiazd”. Nie służy ona do nakłuwania, lecz raczej
do stymulacji punktów, przez ich opukiwanie. Jest to przyrząd przypominający
młoteczek z przytwierdzonymi do części, którą się uderza kilkoma, niezbyt
ostrymi krótkimi ostrzami. Technika takiego zabiegu polega na tym, że
wysterylizowane lub jednorazowe igły wkłuwa się w odkażoną powierzchnię skóry.
Palcami wolnej ręki napina się skórę oraz lekko ją uciska, co ma ułatwić
nakłucie i zmniejszyć ewentualne uczucie bólu. Igły wkłuwa się pod różnym
kątem do powierzchni skóry, w zależności od lokalnych warunków
anatomicznych. Pod kątem prostym wkłuwa się w miejscach silnie umięśnionych,
skośnie w okolicach nadgarstków i stopy, poziomo na głowie i kl.p. Prawidłowo
wkłuta igła ma wywołać odczucie przypominające rażenie prądem, ból w
miejscu nakłucia lub uczucie rozpierania i określane w literaturze jako
“przepływ Qi”. Wkłute igły można wyciągnąć natychmiast lub też
pozostawić je na pewien czas. Można wreszcie wykonywać różnego rodzaju
manipulacje igłami w celu osiągnięcia określonych efektów leczniczych (tj. tonizowania
lub sedacji, unoszenia lub opuszczania, oczyszczania, ogrzewania lub wychładzania).
Podstawowe manipulacje igłami polegają albo
na wprowadzaniu wkłutej już igły naprzemiennie na większą i mniejszą głębokość
albo na rotacji igły. W przypadku, gdy nie uzyskano “przepływu Qi” igłę
pozostawia się “oczekując na pojawienie się Qi”. Wykonać można
dodatkowe manipulacje igłą jak wywieranie ucisku na igłę, “skrobanie” rękojeści
igły, wstrząsanie, ruch igłą w pionie i jednoczesna rotacja igły.
Osobnego omówienia wymagają techniki
wzmacniania i osłabiania. Wykorzystuje się tutaj także techniki opisane powyżej.
Efekt wzmacniania uzyskuje się przez powolne i lekkie wprowadzanie igły na różną
głębokość, powolne i o małej amplitudzie ruchy rotacyjne, lub poprzez wkłucie
igły zgodnie z przebiegiem meridianu. Efekt osłabiania uzyskuje się w sposób
przeciwny do opisanego.
Istnieją także dwie szczególne metody,
pierwsza tzw. “stawianie góry na ogniu”, która działa wzmacniająco i
rozgrzewająco, a polega na intensywnych wkłuciach i powolnych wyciąganiach igły
na kolejnych głębokościach 0,5 1 1,5 cuna.
Druga metoda, która osłabia i ochładza “penetracja
niebiańskiego spokoju” polega na głębokim wkłuciu igły, a następnie
szybkim jej pociąganiu na kolejnych warstwach 1,5 1 0,5 cuna oraz jej wyciagnięciu.
Osłabianie i tonizowanie uzyskuje się także
przez użycie kombinacji punktów pięciu przemian. W metodzie tej “matka”
to element poprzedni do tego, w którym znajduje się zajęty narząd, “syn”
natomiast następny. Można działać na punkty “matka-syn” położone na
jednym meridianie lub na punkt “matka” na meridianie “matka” oraz punkt
“syn”, na meridianie “syn”. Pewne punkty nakłuwa się z uzyskaniem
kropli krwi na skórze, po wyciągnięciu igły. Metoda ta ma na celu umożliwić
płynny przepływ Qi, usunąć zastoje i gorąco. Ma ona zastosowanie w zespołach
gorąca, chorobach gorączkowych, przy omdleniach, oraz w obrzękach obwodowych.
Poszczególne efekty terapeutyczne mają różne
działania ogólne.
-
Wzmacnianie (igły i moxa) zwiększają
odporność organizmu, wzmacniają Yin, Yang, krew i Qi; przeciwwskazane są,
gdy czynniki patologiczne są bardzo intensywne lub nie do końca
wyeliminowane, oraz w zespołach nadmiaru.
-
Osłabianie ma na celu rozproszenie
czynników patologicznych, usunięcie zastojów; przeciwwskazane w zespołach
niedoboru. Ogrzewanie ma usunąć zastój z meridianów, odżywić Yang Qi,
stosuje się je w zespołach zimna; przeciwwskazane są w zespołach gorąca
i niedoborze Yin. Oczyszczaniem usuwa się patologiczne gorąco(
wykorzystuje się metody osłabiania, czasem ze skrwawieniem) np. w
omdleniu.
-
Unoszenie ( techniki wzmacniania i
moxa) ma na celu unieść “opadnięte Yang” i opadnięte narządy.
Opuszczanie ma zastosowanie w opanowywaniu Yang i odwracaniu kierunku
zbuntowanego Qi.
Elektropunktura i elektroakupunktura
 Pewną
modyfikacją tradycyjnego zabiegu akupunktury jest przepuszczenie przez
wkłute igły prądu elektrycznego (elektroakupunktura), bądź bezpośrednie
działanie na punkty akupunkturowe prądu elektrycznego przy użyciu specjalnych
stymulatorów (elektropunktura). Najczęściej do tego celu używany jest prąd
przemienny o natężeniu 10-500 mA i napięciu nie przekraczającym 5V (mniej więcej
taka jest różnica potencjałów między wnętrzem i powierzchnią skóry).
W celu uzyskania efektu tonizującego częstotliwość
impulsów powinna zawierać się w przedziale 6-10 Hz; zabiegi takie mają
zastosowanie w niedowładach i porażeniach.
Efekt sedatywny uzyskuje się przez działanie
prądem o częstotliwości 15-60 Hz; stosuje się je w ostrych bólach.
Generatory impulsów mają różną liczbę wyjść.
Podobnie jak w tradycyjnych zabiegach także tutaj wybiera się punkty lokalne i
odległe. W przypadku zastosowania prądu stałego ważne jest podłączenie wkłutych
igieł do odpowiednich biegunów. Biegun dodatni (anoda) wywiera działanie osłabiające;
podłącza się go w miejsce tkanek zmienionych zapalnie, natomiast biegun
ujemny (katoda) działa tonizująco; wywiera korzystne działanie na tkanki
wymagające pobudzenia.
Termopunktura
 W
pojęciu termopunktury mieszczą się ogrzewanie, tzw. przyżeganie, i przypalanie
punktów akupunkturowych.
W przeszłości stosowano ciepło w celach
leczniczych. Silnie rozgrzane ostre przedmioty służyły do ogrzewania tkanek.
Ostre stalowe ostrza rozgrzane do białości używano do nacinania zmian
chorobowych lub ich przypalania, zastępowały one nóż chirurgiczny gdyż po
ich użyciu występowało mniejsze krwawienie. Przez pewien czas używano także
silnie rozgrzany olej do dezynfekcji ran.
W medycynie chińskiej do celów leczenia
ciepłem od dawna stosowana jest bylica (Arthemisium moxae)wg “New Edition
of Materia Medica” zioło to ma czystą naturę Yang, zapobiega zapadaniu się
Yang, otwiera 12 meridianów, reguluje Qi i krew, ogrzewa macicę, zatrzymuje
krwawienia, oczyszcza śledzionę i żołądek, usuwa zastoje i wilgoć.
W termopunkturze wykorzystuje się stożki
lub cygara wykonane ze specjalnie przygotowanej w formie waty “moxy”. Można
wyróżnić metody bezpośrednią ( obecnie ze względów kosmetycznych stosowaną
rzadko) oraz pośrednią.
W metodzie bezpośredniej stożki z
“moxy “ ustawia się na skórze w odpowiednich punktach akupunkturowych. W
zależności od stopnia spalenia wywołuje się przypalenie lub tylko oparzenie.
W metodzie pośredniej stosowane są
cygara “moxy” jak również stożki “moxy” ustawiane na skórze
izolowane plastrem imbiru, czosnku lub warstwą soli. Izolacja termiczna ma
zapewnić ochronę przed oparzeniem oraz wywrzeć określone działanie.
Podkładkę z imbiru stosuje się w
stanach słabości żołądka i śledziony, przy wzdęciach brzucha, w bólach
stawów i niedoborze Yang, czosnek natomiast w przypadku czyraków i owrzodzeń
skóry, ukąszeń owadów i w gruźlicy.
Przygrzewanie przez izolację z soli stosuje
się na punkt GRP 8 w przypadkach bólu brzucha, biegunki, zabezpieczając
Yang przed zapadaniem się. Za pomocą cygar z “moxy” wykonuje się
ogrzewanie punktów z pewnej odległości. W trakcie zabiegu pacjent powinien
odczuwać wrażenie przyjemnego ciepła rozchodzącego się wzdłuż meridianu.
Połączeniem termo- i akupunktury jest “moxa” na wkłutej igle. Gdy uzyska
się odczucie przepływu Qi zapala się nałożony na koniec rękojeści zwitek
“moxy”. Technikę tą stosuje się w zespołach zimna.
W użyciu są także specjalne pudełka o
podstawie prostokąta z dnem z siatki metalowej, na które po ich odwróceniu układa
się watę “moxy” i zapala. Służą one do ogrzewania jednocześnie większej
ilości punktów na meridianie np. pęcherza moczowego. Do przeciwwskazań tej
metody można zaliczyć choroby przebiegające z gorączką i zaspoły nadmiaru.
Ostrożnie należy stosować “moxę” w okolicach dużych naczyń,
twarzy i owłosionej skóry głowy. Najczęstszym powikłaniem są oparzenia, które
należy leczyć aseptycznie.
Bańki
 Leczenie
podciśnieniem jest także starą metodą. W dawnych czasach używano wydrążonych
w środku rogów, do ewakuacji ropy (tzw. terapia rogiem). Wcześniej także
zauważono korzystny wpływ podciśnienia w chorobach górnych dróg oddechowych
i zespołach bólowych kręgosłupa.
Podciśnienie, które wytwarza się w bańce
(przez usunięcie w niej powietrza płomieniem lub wyssaniem) wywołuje zassanie
skóry i tkanek leżących poniżej oraz lokalne przekrwienie, obrzęk tkanek i
drobne wynaczynienia. Działanie to przypomina stosowaną obecnie rzadko
autohemoterapię,(czyli podanie domięśniowe kilku mililitrów własnej
krwi pacjenta pobranej uprzednio z jego naczynia krwionośnego).
Terapia podciśnieniem ma na celu ułatwić
swobodne krążenie Qi, rozproszenie czynników patologicznych takich jak wilgoć
i zimno, zmniejszenie obrzęków i bólu. Ma zastosowanie głównie w syndromach
bi wywołanych przez wiatr i wilgoć. Obecnie w użyciu są różnej wielkości
bańki szklane stosowane w metodzie gorącej oraz bańki bambusowe. W metodzie
zimnej stosowane są bańki, w których podciśnienie uzyskuje się przez
wyssanie powietrza gruszką, zamocowaną na szczycie bańki lub przy użyciu
pompki.
Technika zabiegu:
 Na
umytą i natłuszczoną skórę pacjenta ustawia się bańki. Powietrze z wnętrza
bańki usuwa się przez wypalenie namoczonej w spirytusie waty, przyklejonej do
ścianki bańki bądź nawiniętej na patyk. Bańkę pozostawia się na różnie
długi okres czasu nieruchomo bądź wykonuje się masaż, przesuwając przyssaną
do skóry bańką.
Pewną modyfikacją terapii bańkami jest
ustawianie dużej bańki nad wkłutą igłą. Zdejmowanie baniek odbywa się
poprzez uciśnięcie skóry przy brzegu bańki.
Przeciwwskazania do tej metody obejmują zmiany
ropne, owrzodzenia skóry, wysoka gorączka, w ciąży okolica krzyżowo-lędźwiowa,
skaza krwotoczna. Powstałe po terapii wybroczyny resorbują się zwykle w ciągu
kilku dni do kilku tygodni.
Bibliografia:
Z. Garnuszewski. Renesans Akupunktury,
Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1988.
Z Garnuszewski. Akupunktura we współczesnej medycynie T 1-2, Amber 1997
Shi Xue-Min & Zhang Meng-Chen. A Chinese-English Dictionary of Acupuncture
& Moxibustion, Huaxia Publishing House1998.
J. R. Worsley. Traditional Acupuncture T 2, The College of Traditional
Acupuncture, U.K. Royal Leamington Spa, 1990.
J. R. Worsley. Traditional Diagnosis, The College of Traditional Acupuncture,
U.K. Royal Leamington Spa, 1990.
ANDRZEJ MAZUR, ur. 1972, lekarz medycyny, ukończył
Śl.A.M. w 1997, pracuje w Ośrodku Pielęgnacyjnym w Rudzie Śl. Artykuł
zamieszczono dzięki uprzejmości Instytutu Medycyny Wschodu Wu Shi http://www.chinmed.com
|
